مقدمه

 

سیستم هایآموزش الکترونیکی چنانچه بخواهند با هم همکاری داشته باشند، لازم است تا ساختارهای دادهاشتراکی را بفهمند. بدون داشتن استانداردهای مشخص ، هر متولی و تولیدکنندهآموزشی ، ابزارها و ساختار داده خودش را خواهد داشت و امکان همکاری بینآنها نخواهد بود.

بطور کلی استفاده از استاندارد ها و توسعه سیستم ها بر مبنای آنها دارای مزیت های زیر است:

1- ماندگاری (Durability) – در صورتی کهنرم افزارهاو مواد آموزشی بر اساس استانداردهای منظم و مدون ایجاد شوند .همگام باتغییر محتوا و شیوه ها براحتی قابل تغییر بوده و مدت زمان بیشتری میتوانند مورد استفاده قرار گیرند. بعبارتی دیگر با تغییردر مطالب و شیوههای آموزشی ، مجبور به جایگزین کردی سیستم نخواهیم بود.

2- همکاری(Interoperability) – در صورتی که سیستم های آموزشی منطبق بر استانداردها ایجاد شوند ،ایناستاندارد می تواند بعنوان یک زبان مشترک ، امکان همکاری بین انواع مختلفسخت افزار،سیستم عامل ها،مرورگرها و سیستم های مدیریت آموزشی را فراهم کند.

3- دسترس پذیری(Accessibility)- چنانچه محتوای آموزشی بر اساس استاندارد مشخصی ایجاد شده و توصیف شود،یعنی فیلدهای توصیف کننده محتوا استاندارد و شناخته شده باشد ،براحتی میتوان آنرا شاخص بندی،جستجوکرده وتوسط هر سیستم مبتنی بر استاندارد، ردگیریکرد و سریعتر به منابع مورد نیاز دسترسی خواهیم داشت.

4- استفاده پذیری مجدد(Reusability) – براحتی میتوان از منابع آماده شده استاندارد، در سیستم های آموزشیمختلف،یا در یک سیستم آموزشی برای اهداف و در دوره های مختلف، چندین باراستفاده کرد.

5- مبادله پذیری(Interchangeability)- امکان مبادله محتوا ومنابع آموزشی مختلف ، بین سیستم های آموزشی که بااستانداردها آشنا باشند،براحتی امکان پذیر خواهدبود.همچنین می‎توان در هرسیستم، امکاناتی برای ورود و صدور بسته های محتوایی قرار داد،تا براحتیامکان بسته بندی محتوا بر اساس استاندارد و صدور آن و ورود بسته محتوایی وتفسیر و استفاده از آن فراهم شود.

6- مدیریت پذیری(Manageability) - با داشتن اطلاعات مبتنی بر استاندارد در مورد دوره ها،معلم و فراگیر ونیز محتوای آموزشی ،امکان مدیریت،سازماندهی و بکارگیری منابع راحت تر میشود. (E-Learning Standards –by Peter Donkers)

استانداردهایمختلفی جهت ایجاد هماهنگی و امکان همکاری بین سیستم های آموزش الکترونیکیایجاد شده است .استانداردها برای تسهیل توصیف،بسته بندی، مرتب سازی وتحویل محتوای آموزشی ، فعالیت‎های آموزشی و اطلاعات فراگیر طراحی شده‎اند. هدف از استانداردها فراهم کردن شرایطی است تا :

1- محتوای آموزشی منحصر به یک سیستم آموزشی خاص نباشند

2- محتوای آموزشی قابل استفاده مجدد باشند

3- امکان به اشتراک گذاشتن محتوا و اطلاعات فراگیر وجود داشته باشد

4- همکاری بین سیستم ها تسهیل شود

هر استاندارد از چند مشخصه تشکیل شده استکه هر مشخصه توصیه هایی در یک زمینه مشخص از فرآیند آموزش ارائه می‎دهد.

 

استانداردهای همکاری تکنولوژی آموزشی

 

1- کاربر را قادر می‎سازند تا محتوای آموزشی مناسب را پیدا کرده و بازیابیکند‌(مشخصه های DCMI،IMS وIEEE MetaData و IMS Digital Repositories )

2- طرح سناریوهای آموزشی و فرموله کردن طراحی آموزشی (مشخصه های IMS Learning Design , OUNL EML)

3- تحویل محتوای آموزشی مطابق با نیازمندیهای فراگیر (مشخصه های OUNL EML,IMS Learning Design,IMS Single Sequencing,ADL SCORM)

4- اشتراک محتوای آموزشی بین سیستم‎ها (مشخصه های IMS Content Packaging ,ADL SCORM)

5- ایجاد و برگزاری آزمون ها به کمک کامپیوتر (مشخصه های IMS Question & Test Interoperability)

6- نگهداری و به اشتراک گذاشتن اطلاعات فراگیر (مشخصه های IMS Learner Information Packages (LIP) ,Competencies,Enterprise)

7- اطمینان از اینکه محتوای آموزشی برای همه افراد قابل دسترس است (مشخصه های IMS Accessibility,W3C WAI)

در این میان استانداردهای زیر از اهمیت زیادی برخوردار بوده و بیشتر مورد استقبال قرارگرفته اند.

1) ADL SCORM یا Advanced Distributed Learning - Sharable Content Object Reference Model

2) AICC یا Aviation Industry CBT Committee

3) IEEE LTSC یاInistitute of Electrical and Electronical Engineers

4) IMS یاInstructional Management System Global Learning Cosortium

5) W3C یا World Wide Web Consortium

6) CanCore یا Canadian Core Learning Resource Metadata Application Profile Initiative

7) DCMI یا Dublin Core Metadata Initiative

این استانداردها نیز با هم سازگاری کامل داشته و در خیلی از موارد به عنوان مرجع برای یکدیگر قرار گرفته اند.

استانداردهایفوق هم در طراحی مفهومی و هم پیاده سازی توصیه هایی ارائه می کنند. بعضیاز آنها مثل AICC و IMS بیشتر به تعیین مشخصه های فنی می‎پردازند و برخیدیگر مثل SCORM و ALIC ،مدل های مرجع در پیاده سازی می‎باشند.

 

فرآیند آموزشی

 

در یک فرایند آموزشی مجموعه ای ازفعالیت ها توسط معلم ، دانش آموز و مدیریت انجام می‎شود. این فعالیت ها براساس قوانین و روالهای آموزش و پرورش انجام می‎گیرد. هر استاندارد داراییک سری از مشخصه ها است که هر مشخصه بخشی از این فرآیند را پوشش می‎دهد. بنابراین برای

ایجاد یک سیستم آموزشی استاندارد، لازم است تا از مشخصاتی از چند استاندارد بر حسب نیاز استفاده شود.

دراین فرایند ابتدا آموزش دهنده با اساس موضوعات تعیین شده درسی از مخازنحاوی محتوای آموزشی منابعی را برای آموزش انتخاب کند.و سپس فعالیت هایی رابرای آموزش آن انجام داده ویک مجموعه از آزمون ها را برای ارزیابیفراگیران ارائه کند.فراگیر با دریافت محتوای آموزشی بر اساس نیاز واختیارات خود، به یادگیری بپردازد. فراگیر میتواند با استفاده از امکاناتموجود ارتباط همزمان یا ناهمزمان با آموزش دهنده داشته باشد.مدیریت بااطلاعاتی که از فراگیر،آموزش دهنده وگزارشاتی که از مخازن داده دریافت میکند می تواند برنامه ریزی مناسبی را انجام دهد.

 

سیستم مدیریت آموزشی(LMS)

 

یکی از عناصر اصلی در هر سیستمآموزشی ، سیستم مدیریت آموزشی است که طراحی و پیاده سازی آن باید مبتنی براستانداردهای آموزشی باشد وعبارتست از یک مجموعه از امکانات و توابع کهبرای تحویل ، ردیابی ، گزارش گیری و مدیریت محتوای آموزشی، پیشرفت فراگیرو فعل وانفعال با ‏فراگیر طراحی شده است. در بسیاری از استانداردهایآموزشی از اصطلاح LMS بجای CMI استفاده می‎کنند. ولی LMS عموما دارایامکانات و قابلیت هایی است که بلحاظ تاریخی در CMI وجود نداشته است ازجمله اتصالات Back-end به دیگر سیستم های اطلاعاتی،ردیابی و گزارش گیریهایپیچیده، ثبت نام متمرکز، همکاری آنلاین و تحویل محتوا بصورت متناسب باقابلیت های فراگیر.

یکی ازاستانداردهای آموزشی مهم ، استاندارد SCORM می‎باشد در این استاندارد، LMS به یک محیط Server-based گفته می‎شود که عملکردهای هوشمندانه ای برایتحویل محتوای آموزشی به فراگیر و ردگیری آنرا را دارا می‎باشد.

یک سیستم مدیریت آموزشی عموما دارای قابلیت های زیر می باشد.

که ابزارهای همکاری در آن می تواند به یک یا چند روش زیر امکان داشته باشد: